Gizli şəkildə inkişaf edən və çox vaxt heç bir əlamət göstərmədən sümüklərin zəifləməsinə yol açan **Osteoporoz (sümük əriməsi)**, yaşlılıq dövründə fəqərə və bud sümüyü boynu sınıqlarının ən böyük səbəbidir. Pasiyentlər çox vaxt sümük əriməsi zamanı idman etməkdən qorxurlar, lakin **düzgün seçilmiş və dərəcəli yükdaşıyan reabilitasiya idmanları sümük sıxlığını artırmağın yeganə təbii yoludur**. Bakının 6 filialında sümük sağlamlığını qorumaq və sınıqların qarşısını almaq üçün peşəkar reabilitasiya proqramları tətbiq edirik.
Osteoporoz Nədir və Necə İnkişaf Edir?
Sümüklərimiz canlı toxumalardır; onlar daim yenilənir — köhnə sümük toxuması daşılır və yerinə yenisi yaranır. Təxminən 30 yaşdan sonra sümük daşılması sümük yaranmasından daha sürətli baş verir. Sümük kütləsinin kritik həddə qədər azalması, sümüyün mikromemarlıq strukturunun pozulması və asanlıqla qırıla bilən vəziyyətə gəlməsi **Osteoporoz** adlanır.
Diaqnostika: Sümük Sıxlığı Testi (DEXA)
Osteoporoz çox vaxt ilk sınıq baş verənə qədər heç bir simptomla özünü büruzə vermir. Ona görə də erkən diaqnoz həyati vacibdir. DEXA (Dual-energy X-ray absorptiometry) skanı sümük mineral sıxlığını ölçən qızıl standartdır.
- T-skor -1.0 və ondan yuxarı: Normal sümük sıxlığı.
- T-skor -1.0 ilə -2.5 arası: Osteopeniya (sümük kütləsinin azalması, lakin hələ osteoporoz səviyyəsində deyil).
- T-skor -2.5 və daha aşağı: Osteoporoz.
Osteoporozun Səbəbləri və Risk Faktorları
| Dəyişdirilə Bilməyən Faktorlar | Dəyişdirilə Bilən Faktorlar (Həyat Tərzi) |
|---|---|
| Yaş və Cinsiyyət: 50+ yaş və xüsusilə menopoz sonrası qadınlar. | Hərəkətsizlik: Oturaq həyat tərzi sümükləri zəiflədir. |
| Genetika: Ailədə sümük əriməsi və ya bud sümüyü qırığı tarixçəsi. | Qidalanma: Kalsium və D vitamini çatışmazlığı, aşırı kofein və duz qəbulu. |
| Bədən Quruluşu: Kiçik və incə sümük quruluşuna malik olmaq. | Zərərli Vərdişlər: Siqaret və spirtli içkidən mütəmadi istifadə sümük bərpasını ləngidir. |
Osteoporoz Zamanı İdman və Fizioterapiyanın Rolu
Sümükləri möhkəmləndirmək üçün onlara mexaniki təzyiq (yük) düşməlidir. İdman zamanı əzələlərin sümüyü çəkməsi sümük istehsalını (osteoblastları) stimullaşdırır. Reabilitasiya proqramımızda aşağıdakı məşq növlərini tətbiq edirik:
- Yükdaşıyan Məşqlər (Weight-Bearing): Bədən çəkisinə qarşı edilən sürətli gəzinti, pilləkən çıxmaq, rəqs, yüngül aerobika. (Qeyd: Üzgüçülük əzələlər üçün faydalı olsa da, sümük sıxlığını artırmaqda yükdaşıyan məşqlər qədər effektiv deyil).
- Müqavimət Məşqləri (Resistance Training): Elastik lentlər və ya yüngül qantellərlə əzələ gücünü artıraraq sümükləri qoruyan məşqlər.
- Müvazinət və Koordinasiya Məşqləri: Yaşlı pasiyentlərdə yıxılma riskini və nəticədə yarana biləcək sınıqları (bud sümüyü boynu, bilək) önləmək üçün xüsusi balans taxtaları ilə işləyirik.
- Postural Korreksiya: Kürəyin önə əyilməsinin (kifozun) qarşısını almaq üçün qamət idmanları.
Yıxılmaların Qarşısını Almaq Üçün Tövsiyələr
Osteoporozlu xəstələrdə ən böyük təhlükə yıxılmadır. Ev şəraitində təhlükəsizliyi təmin etmək üçün:
- Sürüşkən xalçaları yığışdırın və ya altını yapışqanla bərkidin.
- Vanna otağında və tualetdə tutacaqlar quraşdırın.
- Ev daxilində işıqlandırmanı yaxşılaşdırın, gecələr üçün kiçik işıqlar istifadə edin.
- Görmə qabiliyyətinizi mütəmadi yoxlatdırın və uyğun eynəkdən istifadə edin.
xəə Sümüklərinizi Möhkəmləndirin!
Sümük əriməsi diaqnozunuz varsa, hansı hərəkətlərin sizə uyğun olduğunu öyrənmək və yıxılma riskini azaltmaq üçün Bakının 6 filialında Ramazan Nəsirli komandasına müraciət edin.
📅 İndi Qəbula YazılTez-Tez Verilən Suallar
Osteoporoz zamanı hansı hərəkətlər qadağandır?
Osteoporozu olan pasiyentlərin onurğanı çox önə əyən (məsələn, yerdən nəsə götürmək üçün beli bükmək), kəskin onurğa fırlanmaları tələb edən idmanlardan (məsələn, qolf, tennis) və ağır yük qaldırmaqdan qaçması lazımdır. Bu hərəkətlər fəqərə sınıqlarına yol aça bilər.
Sümük sıxlığını təbii yollarla necə artırmaq olar?
Kalsium və D vitamini ilə zəngin qidalanma, günəş şüası qəbul etmək və ən əsası sümüklərə ağırlıq salan idmanlar (məsələn, sürətli gəzinti, pilləkən çıxmaq, yüngül çəkilərlə güc məşqləri) sümük hüceyrələrini (osteoblastları) aktivləşdirərək sümük kütləsini artırır.
Kişilərdə sümük əriməsi olurmu?
Bəli. Qadınlarda daha çox və daha erkən rast gəlinsə də, kişilərdə də 65-70 yaşdan sonra sümük əriməsi riski əhəmiyyətli dərəcədə artır. Testosteron səviyyəsinin azalması, bəzi dərmanlar (kortikosteroidlər) və spirtli içki istifadəsi kişilərdə əsas səbəblərdir.
Üzgüçülük osteoporoz üçün faydalıdırmı?
Üzgüçülük ürək-damar sistemi və əzələlər üçün əla idmandır, lakin sümük sıxlığını artırmaq üçün tövsiyə edilmir. Sümük kütləsini artırmaq üçün sümüyə cazibə qüvvəsinə qarşı yük düşməlidir, suda isə bu təsir çox zəifdir. Bunun əvəzinə gəzinti və ağırlıq məşqləri seçilməlidir.
