Skolioz Dərəcələri, 2-ci Dərəcəli Skolioz və Əsgərlik, Müalicə Yolları

Skolioz — onurğanın yana doğru (S və ya C şəklində) 10 dərəcədən çox əyilməsi ilə müşayiət olunan ciddi dayaq-hərəkət sistemi xəstəliyidir. Valideynlərin və gənclərin ən çox axtardığı mövzulardan biri də "Skolioz dərəcələri necə ölçülür?", "2-ci dərəcəli skolioz əsgərliyə aparırmı?", "Uşaqlarda skolioz müalicəsi necə olur?" və "Skolioz üçün idman hərəkətləri və masaj" haqqındadır. Bu elmi bələdçidə Uzman Fizioterapevt Ramazan Nəsirli bütün suallara aydınlıq gətirir.

Skolioz Dərəcələri Nələrdir? (Cobb Bucağı Cədvəli)

Skoliozun ağırlıq dərəcəsi rentgen müayinəsində təyin olunan Cobb (Kobb) bucağı vasitəsilə ölçülür. Hər dərəcənin özünəməxsus yanaşması və müalicə protokolu mövcuddur:

Dərəcə	Cobb Bucağı	Xarakteristikası	Müalicə Yanaşması
1-ci Dərəcə	0° – 10°	Gözlə çətin nəzərə çarpan yüngül asimmetriya. Postural pozuntu.	Müşahidə, yüngül idmanlar və duruş təlimi.
2-ci Dərəcə	11° – 25°	Çiyin və çanaqda nəzərəçarpan əyrilik. Bəzən bel ağrıları.	İntensiv Schroth (Şrot) fizioterapiyası.
3-cü Dərəcə	26° – 40°	Onurğada güclü rotasiya (fırlanma), qabırğa qozbelliyi (rib hump).	Şrot terapiyası və gündə 21-23 saatlıq Şeno (Cheneau) korseti.
4-cü Dərəcə	40°+	Ağır deformasiya, ağciyər/ürək sıxışması, nəfəs darlığı.	Cərrahi müdaxilə (əməliyyat) dəyərləndirilməlidir.

2-ci Dərəcəli Skolioz və Əsgərlik (Hərbi Xidmət Qaydaları)

Azərbaycanda gəncləri və valideynləri ən çox düşündürən məsələ: "2 ci dərəcəli skoliozla əsgərlik xidmətinə aparılırlar?"

Azərbaycan Respublikası Hərbi Həkim Komissiyasının mövcud Əsasnaməsinə uyğun olaraq, çağırışçıların vəziyyəti aşağıdakı meyarlarla dəyərləndirilir:

• Onurğanın rentgen müayinəsində Cobb bucağı 11°-dən yuxarı olan şəxslər 2-ci dərəcəli skolioz diaqnozu alırlar. Lakin yalnız bucaq deyil, onurğanın rotasiyası (fırlanması) və ağrı sindromunun olub-olmaması da həlledicidir.
• Təkcə əyrilik deyil, skoliozun mərkəzi sinir sisteminə, tənəffüsə və funksional hərəkətliliyə necə təsir etdiyinə baxılır.
• Ağır dərəcəli rotasiyası, sinir sıxışması və daimi ağrıları olan 2-ci və xüsusən də 3-cü dərəcəli skolioz pasiyentlərinə məhdud yararlılıq (sıradankənar) və ya tam yararsızlıq statusu verilə bilər.
• Fizioterapevt Ramazan Nəsirli çağırışaqədərki dövrdə gəncləri müayinə edərək xüsusi Schroth 3D məşqləri ilə onurğa bucağını azaltmağa və hərbi xidmətə hazırlamağa, yaxud mövcud problemi sənədləşdirməyə kömək edir.

Uşaqlarda Skolioz Müalicəsi və Dərəcəyə Görə Məşq Proqramı

Skolioz ən çox 10-16 yaşarası uşaqlarda (böyümə sıçrayışı dövründə) sürətlə irəliləyir. Əgər uşağınızda bir çiyin digərindən yuxarıdırsa, beldə asimmetriya varsa, dərhal müayinəyə başlamaq lazımdır.

Bərpa prosesində tətbiq olunan əsas metodlar:

1. Schroth (Şrot) 3D Nəfəs Gimnastikası: Onurğanı yalnız sağa-sola deyil, eyni zamanda önə-arxaya və rotasiya oxunda (3 müstəvidə) düzəldən, dünyada ən çox qəbul edilən elmi metoddur. Qabırğa arasına alınan xüsusi nəfəs texnikası ilə onurğa içəridən xaricə doğru itələnərək düzəldilir.
2. SEAS Metodu (İtalyan Ekolu): Aktiv özünü-korreksiya məşqləri olub, xəstəyə gündəlik həyatında düzgün duruşu qorumağı öyrədir.
3. Cheneau (Şeno) Korseti: Əyrilik 20-25 dərəcəni keçdikdə və sümük böyüməsi davam etdikdə təyin edilir. Korset skoliozu 3D formatda düzəltməyə xidmət edən xüsusi plastik bədən qəlibidir.

Niyə Yalnız Masaj Və Ya Sadə İdman Skoliozu Sağaltmır?

Valideynlər çox vaxt övladlarını ümumi masaja, üzgüçülüyə və ya turnikdən sallanmağa yönləndirirlər. Bilmək lazımdır ki, yalnız masaj skoliozu düzəltmir! Masaj yalnız gərgin əzələləri rahatladır. Onurğa sütununu geri qaytarmaq üçün asimmetrik aktiv əzələ gücləndirilməsi mütləqdir.

Skolioz qeyri-simmetrik xəstəlikdir. Buna görə də idmanlar da asimmetrik olmalıdır (əyriliyin daxilə çökən tərəfi dartılmalı, qabaran tərəfi isə gücləndirilməlidir). Səhv idman növü, xüsusən də turnikdə birtərəfli asılı qalmaq skoliozu daha da artıraraq dərəcəni pisləşdirə bilər.

Nə Vaxt Əməliyyat Lazımdır? (Cərrahiyyə vs Konservativ Müalicə)

Əyrilik (Cobb bucağı) 45-50 dərəcəni keçdikdə, daxili orqanlara (ürək və ağciyərlərə) ciddi təzyiq yarandıqda və heç bir fizioterapiya tədbiri (Şrot + Korset) işə yaramadıqda cərrahiyyə mütləq hesab olunur. Skolioz əməliyyatı onurğaya metal (titan) çubuqlar və vintlər yerləşdirilməsi ilə həyata keçirilir.

Bu əməliyyatların qiyməti kifayət qədər bahadır (8,000 – 15,000 AZN arası) və ciddi əməliyyat riskləri daşıyır. Məhz bu səbəbdən mütəxəssislər əməliyyat sərhədinə çatmamış bütün xəstələrə əvvəlcə Schroth fizioterapiyasını yoxlamağı şiddətlə tövsiyə edirlər.

ıracağı üçün mütləq fizioterapevt təyinatı ilə edilməlidir.

Skolioz Əməliyyatı Qiyməti vs Əməliyyatsız Müalicə

Skolioz cərrahiyyə əməliyyatları onurğaya metal titan çubuqlar yerləşdirilməklə aparılır. Bu əməliyyatların qiyməti Bakıda və xaricdə 8,000 – 15,000 AZN civarındadır və ciddi risklər daşıyır.

Hacettepe Üniversitesi məzunu Uzman Fizioterapevt Ramazan Nəsirli əməliyyat həddinə çatmamış bütün skolioz xəstələrinə əvvəlcə elmi Schroth əməliyyatsız reabilitasiya kursunu tövsiyə edir.

Tez-Tez Verilən Suallar (FAQ)