İnsult Sağalma Müddəti, Əlamətləri və Əməliyyatdan Sonra Bərpa Dövrü

İnsult (inmə) — beynin qan dövranının kəskin pozulması nəticəsində bədənin bir hissəsində (qolda, ayaqda, üz sinirində) iflic və ya zəiflik yaradan ciddi tibbi vəziyyətdir. Xəstələr və onların yaxınları ən çox "İnsult sağalma müddəti neçə aydır?", "İsemik və hemorragik insult müalicəsi necə aparılır?", "Əməliyyatdan sonra ödem və bərpa dövründə nə etməli?" suallarına cavab axtarırlar. Bu geniş bələdçidə Uzman Fizioterapevt Ramazan Nəsirli cavablandırır.

İnsult Nədir və Növləri

İnsult 2 əsas formada baş verir:

• İsemik İnsult (Beyin İnfarktı): Beyin damarının laxta ilə tutulmasıdır. İnsultların 85%-i isemik növə aiddir.
• Hemorragik İnsult: Beyin damarının yırtılaraq beyin toxumasına qan sızmasıdır. Adətən kəskin yüksək təzyiq (gipertoniya) fonunda yaranır.
• Yüngül İnsult (Tranzitor İsemik Hujum - TİA): Beyin qan dövranının müvəqqəti pozulmasıdır. Əlamətlər 24 saat ərzində keçir, lakin böyük insultun xəbərçisidir.

İnsult Əlamətləri (FAST Qaydası)

• Üz (Face): Üzün bir tərəfinin aşağı əyilməsi, ağızın əyilməsi.
• Qol (Arm): Bir qolda və ya ayaqda qəfil zəiflik, qolu yuxarı qaldıra bilməmək.
• Nitq (Speech): Nitqin bozulan, anlaşılmaz olması və ya nitq itkisi.
• Vaxt (Time): Bu əlamətlər görüldükdə təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

İnsult Sağalma Müddəti Neçə Aydır?

İnsult sağalma müddəti xəstənin yaşına, beyin zədələnməsinin həcminə və fizioterapiyaya nə vaxt başlanıldığına bağlıdır:

• İlk 3 Ay (Qızıl Dövr): Beyin neyroplastikliyi (zədələnmiş neyronların funksiyasını başqalarının əvəzləməsi) ən yüksək səviyyədədir. Bu dövrdə reabilitasiya 3 dəfə sürətli nəticə verir.
• 3 - 6 Ay Arası: Hərəkətlilik, tarazlıq və addımlama vərdişləri bərpa olunur.
• 6 Ay - 1 İl: Xırda motorika və sərbəst yeriş tam formalaşır.

İnsult Reabilitasiyası və Yemeklər (Qidalanma)

İnsult xəstələrinə həkim nevroloq tərəfindən müvafiq insult dərmanları (qan durulaşdırıcılar, neyroprotektorlar) yazılır. Reabilitasiya zamanı insult yemekler rasionunda duz, doymuş yağlar azaldılmalı, tərəvəz, balıq, zeytun yağı və lifli qidalar artırılmalıdır.

Əməliyyatdan Sonra Bərpa Dövrü və Yara Baxımı

Cərrahi əməliyyatlardan (neyrocərrahiyyə, ortopedik və ya qarın boşluğu əməliyyatları) sonra rast gəlinən əsas məsələlər:

• Əməliyyatdan sonra ödem: Cərrahi kəsikdən sonra limfa və qan dövranı zəiflədiyi üçün müvəqqəti ödem yaranır. Limfodrenaj masajı və yüngül hərəkətlərlə çəkilir.
• Əməliyyatdan sonra yaraya qulluq (yara baxımı): Yara təmiz və quru saxlanmalı, antiseptiklərlə sarğı edilməlidir.
• Əməliyyatdan sonra qızdırma və yaradan su gəlməsi: 37.5°C-dən yuxarı qızdırma və yaradan seroz/irinli maye gəlməsi infeksiya əlamətidir, dərhal cerraha müraciət edilməlidir.
• Əməliyyatdan sonra spayka (Bitişmə): Daxili toxumaların bitişməsinin qarşısını almaq üçün fizioterapiya və erkən mobilizasiya vacibdir.
• Əməliyyatdan sonra qəbizlik və qidalanma: Narkoz və hərəkətsizlik qəbizlik yaradır. Bol su, sulu yeməklər və lifli qidalanma təmin olunmalıdır.

Ağrının İdarə Olunması və Hərəkətlilik

Bərpa dövründə ağrının idarə olunması və hərəkətliliyin bərpası üçün Ramazan Nəsirli komandası tərəfindən passiv-aktiv idmanlar, elektroterapiya, PNF texnikaları və balans terapiyası tətbiq olunur.

Tez-Tez Verilən Suallar (FAQ)